##article.subject##
##submission.howToCite##
##article.abstract##
Мақалада Қазақстан Республикасының мемлекеттік мекемелеріндегі шығарындыларды инвентаризациялау мен ішкі аудиттің теориялық және практикалық аспектілері қарастырылған. Экологиялық талаптардың күшеюі, экономиканы декарбонизациялау және мемлекеттік басқаруды цифрландыру жағдайында ластаушы заттар шығарындыларын есепке алу мен бақылаудың жүйеленген тәсілін енгізу қажеттілігі негізделген. Экологиялық ақпараттың ашықтығын, сенімділігін және мемлекеттік бақылаудың тиімділігін арттыруға бағытталған шығарындыларды инвентаризациялау рәсімдерін ішкі аудит құралдарымен интеграциялау әдістемесі ұсынылған.
Зерттеуде экономикалық-статистикалық талдау әдістері, соның ішінде көпфакторлы регрессиялық модель қолданылып, шығарындылар деңгейінің энергетикалық сектор құрылымына, өнеркәсіп өндірісіне және мемлекеттік шығыстарға тәуелділігі анықталды. Алынған нәтижелер модельдің жоғары түсіндіру қабілетін (R² = 0,87) көрсетті, бұл экологиялық жүктеменің қалыптасуында институционалдық және салалық факторлардың маңыздылығын дәлелдейді.
Қазақстан Республикасы бойынша 2015–2024 жылдарға арналған эмпирикалық деректер негізінде шығарындылардың негізгі драйвері энергетикалық сектор болып табылатыны анықталды, оның үлесі 70%-дан асады және бұл көмір генерациясына жоғары тәуелділікпен байланысты. Сонымен қатар, мемлекеттік мекемелер экологиялық тәуекелдерді басқару жүйесінің маңызды элементі болып табылады және бақылау мен аудит функцияларын қамтамасыз етеді.
Мақалада халықаралық стандарттарды (ISO 14001, INTOSAI) және экологиялық басқарушылық есеп қағидаттарын (Environmental Management Accounting), сондай-ақ ESG тәсілдерін және Big Data мен AI сияқты цифрлық технологияларды шығарындыларды мониторингтеу және аудиттеу процестеріне енгізу мәселелеріне ерекше назар аударылған.